ESPERANTO. Encyclopédie anarchiste. Texte établi par Sébastien Faure, 1925-1934 (tome 2, p. 700-713)

ESPERANTO. Langue artificielle d’étude facile qui, sans se substituer aux langues nationales, permet à des hommes de mœurs et de langage les plus différents de se comprendre et d’établir entre eux des relations.

Esperanto signifie : qui espère. C’est de ce pseudonyme que le Docteur Zamenhof, auteur de la langue qui a gardé ce nom, signa ses premiers ouvrages sur ce sujet. C’est qu’un grand espoir ranimait, en effet, ce chercheur lorsqu’il travaillait à son projet de langue universelle. (Voir ci-dessous Zamenhof).

Origine et structure. — L’Esperanto n’est pas composé de mots et de formes arbitraires nés dans l’esprit de Zamenhof ; il est le fruit d’un long travail de recherches et de comparaisons linguistiques.

Toutes les racines sont tirées des langues Indo-Européennes, le choix de l’auteur étant guidé par le seul souci de rechercher les plus répandues, sauf les cas où celles-ci offraient trop de difficultés de prononciation ou bien quand l’une d’elles, par trop de similitude avec une autre, pouvait prêter à confusion.

Pour la grammaire, elle est basée sur la plus simple : l’anglaise ; le vocabulaire est réduit au minimum par le jeu des affixes et des prépositions employées comme affixes.

Dans les verbes, le nombre de temps est limité à l’indispensable pour la clarté du discours.

Toute la grammaire tient en 16 règles sans aucune exception. Les voici en peu de lignes :

1° Un seul article défini : la, pour tous les genres et pour tous les nombres, pas d’article indéfini.

2° Le substantif se termine toujours par o, auquel on ajoute j au pluriel. Deux cas seulement : le nominatif et l’accusatif, ce dernier est indiqué par un n final, les prépositions : de, al, per, por, etc., remplacent les autres cas.

3° L’adjectif prend la finale : a, les cas sont indiqués comme au substantif. Le comparatif se forme au moyen du mot : pli, le superlatif au moyen du mot : plej, le que du comparatif se traduit par : ol, le de du superlatif par : el.

4° Les adjectifs numéraux cardinaux sont invariables, on leur ajoute l’a de l’adjectif pour former les numéraux ordinaux, obi pour les multiplicatifs, on pour les fractionnaires, op pour les collectifs ; on place po avant les cardinaux pour indiquer les distributifs,

5° Les pronoms personnels sont : mi (je), vi (tu, vous), li (il), si (elle), gi (il, elle neutre), si (soi), ni (nous), ili (ils, elles), oni (on), précédés par la (le, la les) et, terminés par a, ils deviennent possessifs.

6° Le verbe n’a ni genre, ni nombre ; il prend les désinences suivantes : présent : as, passé : is, futur : os, conditionnel : us, impératif : u, infinitif : i, participe présent actif : ant, participe présent passif : at, participe passé actif : int, participe passé passif : it, participe futur actif : ont, participe futur passif : ot.

7° L’adverbe prend la finale : e.

8° Toutes les prépositions impliquent le nominatif.

9° Chaque mot se prononce comme il s’écrit.

10° L’accent tonique se place toujours sur l’avant-dernière syllabe.

11° Les mots composés sont formés par la réunion de mots simples, le mot fondamental placé à la fin.

12° Si un mot de sens négatif se trouve dans une phrase, on supprime l’adverbe de négation : ne.

13° Si le mot indique le lieu où l’on se rend, il prend l’n de l’accusatif.

14° Chaque préposition a, en Esperanto, un sens très défini sauf une : je qui s’emploie dans les cas douteux où toute autre préposition ne s’impose plus.

15° Les mots étrangers, c’est-à-dire ceux que presque toutes les langues ont empruntés à la même source ne changent pas en Esperanto, ils prennent seulement l’orthographe et la terminaison de la langue.

16° Les terminaisons des substantifs et de l’article peuvent se supprimer et se remplacer par une apostrophe. Cette règle s’appliquant principalement en versification.

Diffusion de l’Esperanto. — De 1887, époque où Zamenhof fit éditer son premier manuel, jusqu’en 1905 date du premier Congrès esperantiste tenu à Boulogne-sur-Mer, l’Esperanto rencontra bien des difficultés, mais sa création et ses débuts sont si étroitement liés à la vie même de son auteur, qu’il est impossible de les séparer. L’histoire de la langue est l’histoire de l’homme.

Après Boulogne commença seulement la période de propagande et de diffusion dans tous les milieux. Chaque année, sauf pendant la guerre, un Congrès réunit les délégués des espérantistes de tous pays et de toutes tendances groupés dans Universala Esperanta Asocio (U. E. A.), Association Universelle Espérantiste.

Cependant, il faut reconnaître que, contrairement à l’espoir de Zamenhof, l’Esperanto pénétra beaucoup plus rapidement dans les milieux bourgeois qui l’employèrent à des fins dépourvues d’idéalisme. Les commerçants surtout en comprirent toute l’utilité pour le développement de leurs affaires. Des bourgeois désœuvrés l’apprirent par snobisme. Les institutions catholiques se gardèrent de négliger cet outil qui pouvait si bien servir leur propagande. Les policiers, enfin, se hâtèrent d’en tirer parti. Hélas, les chauvins eux-mêmes n’eurent pas de scrupules à l’employer pour leurs desseins pendant la guerre.

Plus lentement, mais de façon certaine, la nouvelle langue pénétra dans les milieux ouvriers et révolutionnaires. Les anarchistes et syndicalistes anarchistes qui formaient l’élément le plus nombreux dans les milieux espérantistes prolétariens d’avant-guerre se groupaient dans l’association internationale Paco-Libereco, « Paix-Liberté », qui éditait une revue courageuse Internacia Socia Revuo. Plusieurs traductions d’ouvrages anarchistes datent de 1907 et de 1908 et ont été édités par les soins de cette association.

Plus tard se constitua une autre organisation internationale réunissant les révolutionnaires de toutes tendances Liberiga Stelo, « L’Étoile Libératrice », tous les espérantistes d’avant-garde apportèrent leurs efforts à la nouvelle association.

Un grand mouvement se dessinait dans les milieux prolétariens pour se séparer totalement des espérantistes bourgeois.

En 1914, le 10e Congrès de U. E. A. devait s’ouvrir à Paris. Les révolutionnaires avaient projeté de profiter de la présence des délégués pour organiser un premier Congrès Ouvrier.

Le Travailleur Esperantiste, organe de l’Union Esperantiste Ouvrière Française offrit ses colonnes aux organisateurs de ce Congrès. Hélas, la guerre vint et tout espoir dut être abandonné provisoirement.

Après la guerre Le Travailleur Espérantiste fit paraître un supplément en Esperanto Esperantista Laboristo qui devint l’organe officieux de Liberiga Stelo.

Puis vint le Congrès de Prague (1921). Le premier Congrès ouvrier préparé depuis 1914 put enfin avoir lieu à l’issue de celui de U. E. A. Là se consacra la scission. Liberiga Stelo devint Sennacieca Asocio Tutmonda (S. A.T.) Association Mondiale A-nationale. Esperantista Laboristo prit le nom de Sennacieca Revuo et devint l’organe officiel de la nouvelle association.

Cette association comprend actuellement 3.500 membres et fonctionne parfaitement, faisant paraître un hebdomadaire Sennaciulo tirant à 6.000 exemplaires et une revue mensuelle Sennacieca Revuo ayant plus de 3.000 abonnés.

Les anarchistes esperantistes, sentant à leur tour le besoin de faire entendre leur voix, d’exprimer librement leur pensée toute entière sur toutes choses, ont compris la nécessité de s’ouvrir un champ d’action qui leur serait propre et où aucune censure ne viendrait châtrer leur pensée, amoindrir la force de leur argumentation, ils ont rêvé d’un organe où ils pourraient ouvrir des débats d’idées sur les questions sociales, philosophiques ou autres du point de vue vraiment anarchiste et ainsi fut fondée en 1924 la Tutmonda Ligo de Esperantistoj Senstatanoj (T. L. E. S.), Ligue Mondiale des Antiétatistes Espérantistes, qui vient à son tour d’éditer son organe Libera Laboristo.

En dehors des organisations purement esperantistes, la langue internationale est utilisée par un nombre considérable de personnes et de groupements.

Des organisations bourgeoises telles que : Chambres de commerce, Comités des Foires internationales, Offices de Tourisme, etc… l’emploient avec d’heureux résultats. Le Bureau International du Travail l’emploie pour sa correspondance au même titre que les autres langues.

L’Esperanto est enseigné dans bon nombre d’écoles primaires et secondaires dans beaucoup de pays. Il est inutile de s’étendre sur les progrès qu’il a faits dans la T. S. F. et les services qu’il rend dans cette voie.

Mais c’est surtout dans les organisations ouvrières qu’il montre son utilité et devient chaque jour un auxiliaire plus précieux.

L’Internationale de l’Enseignement assure toute sa documentation sur le mouvement pédagogique mondial presqu’exclusivement au moyen de l’Esperanto. L’Esperanto est même si répandu chez les postiers qu’ils ont pu former une ligue Internacia Ligo de Esperantistaj Post-Telegrafistoj (I.L.E.P.T.O.), Ligue Internationale des Postiers-Télégraphistes Esperantistes, qui fait paraître une revue mensuelle très intéressante, La Interligilo de l’P.T.T. ; La Fédération Internationale des Transports l’utilise également pour ses rapports internationaux.

L’Association Internationale des Travailleurs publie un bulletin d’informations en Esperanto.

Toutes les organisations ouvrières japonaises utilisent l’Esperanto. Il faut remarquer qu’il est très répandu en Extrême-Orient : Chine, Japon, très répandu également en Russie ; que les pays centraux, Allemagne, Autriche, Tchécoslovaquie, etc., en comptent une proportion beaucoup plus forte que les pays occidentaux.

Actuellement cinquante journaux ou revues paraissent entièrement rédigés en Esperanto et cinquante-quatre, partie en Esperanto, partie en langue nationale.

L’Esperanto et les Anarchistes. — D’après le chemin parcouru par l’Esperanto en trente-huit ans, il est facile de se rendre compte qu’il répond à un besoin. La vie moderne n’est plus nationale, elle est devenue internationale, mondiale.

L’homme d’aujourd’hui ne peut plus ignorer ce qui se passe hors de son pays. L’anarchiste ne le peut ni ne le veut. Il ne peut se contenter des informations intéressées des journaux bourgeois. Des organismes se sont créés pour renseigner les camarades de façon impartiale, mais le temps passé en traductions et retraductions fait perdre de l’importance à toute information qui ne vient plus à son heure.

Nous avons besoin aujourd’hui de savoir tout et de savoir vite ce qui se passe dans le monde entier.

Nous avons besoin aussi de savoir quelle forme particulière prend l’idée anarchiste lorsqu’elle est étudiée et approfondie par des hommes chez qui les mœurs et l’éducation différentes des nôtres ont créé une mentalité également différente de la nôtre ; nous avons besoin de comparer les pensées et les œuvres de tous. Seul, l’emploi généralisé de l’Esperanto peut résoudre ces problèmes.

En l’utilisant pour ces fins, les anarchistes rendent à l’Esperanto toute sa valeur sociale ; c’est pourquoi ils ont voulu créer leur organisme propre T.L.E.S.. Il leur appartenait de redonner à cette incomparable invention le but que lui avait assigné son auteur : l’intercompréhension entre les hommes, but qui, atteint, fera peut-être naître entre eux les sentiments de fraternité et d’amour. Mais ce but n’est-il pas aussi l’un de ceux que se propose l’Anarchie ? Ainsi, sans le savoir, peut-être, Zamenhof, par son œuvre, collabora à l’œuvre anarchiste.

Zamenhof (Louis-Lazare). — Docteur et philologue, auteur de l’Esperanto, né en 1859, à Bielostock.

Placé par les hasards de sa naissance dans cette partie de la Pologne déchirée où vivaient, dans un perpétuel état de lutte plusieurs races possédant chacune leur dialecte propre, où les querelles nées de l’incompréhension éclataient à chaque instant, il fut souvent le témoin de scènes douloureuses entre Juifs, Russes, Allemands et Polonais. La vue de ces malheureux opprimés se haïssant et s’entre-déchirant sans se comprendre l’attristait.

Profondément bon, et surtout ami de la paix et de la fraternité, il souffrit plus que tout autre au spectacle de cette image en raccourci de l’humanité ravagée par les guerres et à ce moment naquit en lui le désir d’apporter un remède à cet état de choses.

Cependant, il n’avait pas quinze ans. A partir de ce moment, cette question, sans cesse, occupa son cerveau. Il envisagea différentes solutions, mais une seule lui sembla digne d’être retenue : le recours à une langue unique. Mais laquelle ? L’inimitié qui divise les races s’oppose à l’adoption d’une langue vivante. Une langue morte : grec ou latin, ne possède pas un vocabulaire suffisamment riche pour servir de moyen d’expression aux hommes modernes, la vie d’aujourd’hui étant beaucoup plus compliquée. Il aurait été nécessaire de l’accommoder, de l’enrichir, à tel point qu’elle en aurait été complètement transformée. Il fallait à tout prix créer une nouvelle langue.

Cette conviction acquise, il résolut de se consacrer à l’élaboration d’une langue artificielle.

D’intelligence précoce et connaissant déjà le français et l’allemand, il se mit aussitôt au travail, étudiant le latin et le grec, puis l’anglais. La tâche était lourde, mais le rêve était grand, le but à atteindre si attirant ! Cependant, la besogne était difficile et délicate. Le jeune Zamenhof avait, en effet, la claire conscience de ce que devait être cette langue nouvelle : non pas seulement un langage pour les lettrés ou les gens d’instruction moyenne, mais aussi, mais surtout pour le peuple, pour l’ouvrier, qui n’a que peu de temps à sacrifier à l’étude ; il fallait que cette langue fût claire, très simple, pour pouvoir être rapidement apprise ; il fallait cependant qu’elle pût tout exprimer.

Après plusieurs projets abandonnés successivement, Zamenhof termina, en 1878, un premier essai très imparfait, mais établi déjà sur les bases de l’Esperanto actuel. Obligé, par la volonté paternelle, de renoncer à son projet, il cessa d’y travailler pendant les trois années qu’il passa à l’Université de Moscou comme étudiant en médecine, mais son rêve, donner aux hommes le moyen de fraterniser, l’habitait toujours et toujours il songeait à son projet.

Aussi, le reprit-il dès son retour à Varsovie. Pendant six ans, patiemment, obstinément, il travailla, se montrant peu, renonçant à toute joie extérieure, consacrant ainsi ses plus belles années à son œuvre.

Enfin, en 1887, il jugea son projet suffisamment à point pour voir le jour. Il avait mis dans l’élaboration de cette langue un peu plus que son savoir ; il y avait mis un peu de sa vie, de son idéal. Il voulait que la langue fût humaine, qu’elle pût traduire les sentiments profonds des hommes,

Il s’était astreint à penser dans sa langue, se faisant des lectures à haute voix, ce qui l’amena, dans bien des cas, à supprimer des formes plus rigoureusement scientifiques pour conserver plus d’harmonie ; la langue devant être non seulement écrite mais aussi parlée, la phonétique ne devait pas être sacrifiée à la rigoureuse logique.

L’Esperanto connut des débuts difficiles. Le premier livre d’étude parut en langue russe en juillet 1887 ; la même année, Zamenhof en fit paraître des traductions polonaise, française et allemande. La nouvelle langue s’appelait alors simplement : langue internationale.

Il faut noter que le temps et l’usage seuls lui ont donné son nom actuel. Les adeptes de la langue artificielle en firent d’abord : la Lingvo de Esperanto, puis la Lingvo Esperanta, enfin l’Esperanto.

La diffusion se fit lentement ; elle toucha d’abord quelques personnalités à qui les premiers livrés avaient été envoyés, puis une société américaine : American Philosophical Society of Philadelphia, qui venait juste de rejeter le Volapük eut connaissance de la brochure de Zamenhof et son comité, trouvant dans cette œuvre une solution vraiment rationnelle du problème de la langue internationale la fit éditer avec un dictionnaire anglo-esperanto.

Ce fait remplit de joie l’auteur qui, modeste, ne désirait pas se mettre en vue. D’ailleurs, l’outil forgé par lui pour tous, devait être, selon lui, perfectionné par tous ; la pratique, de plus en plus répandue, devait apporter elle-même les changements nécessaires. Pour cela même, il se refusa toujours d’augmenter lui-même son vocabulaire primitif. Il était, disait-il, « initiateur » et non « créateur » : « Une base est nécessaire, ma première brochure sera cette base ; elle contient toute la grammaire et un assez grand nombre de mots… Sur cette base doit se développer la langue comme croît le chêne sorti de l’humble gland… Le reste sera le fait de la Société humaine et de la vie, comme dans toutes les langues vivantes… Les mots incommodes disparaîtront d’eux-mêmes faute d’être employés, d’autres pénétreront dans la langue selon les besoins ».

Ainsi, en effet, se développa la langue, à mesure qu’elle se répandit. Alors que les dictionnaires contenaient à l’origine 918 racines, il y en a aujourd’hui plus de 4.000 communément employées.

L’une après l’autre, quelques personnalités s’intéressèrent à la langue. Enfin, en 1889, parut le journal L’Esperantiste, les premiers numéros d’abord en allemand et en esperanto, puis, par la suite, presqu’entièrement en esperanto. Quelques groupes amis se formèrent en Allemagne et en Bulgarie.

En 1891, existaient déjà trente-trois livres d’étude ou de propagande en douze langues, dix-sept auteurs avaient été traduits et déjà on comptait quelques petits ouvrages originaux. En 1893, Zamenhof fit paraître L’Universala Vortaro, dictionnaire qui contenait déjà 1.700 nouvelles racines puisées dans la littérature esperantiste, justifiant les prophéties de l’auteur.

En 1894, malgré l’effort de Zamenhof et de quelques amis dévoués, la parution de L’Espérantiste dut cesser. En même temps, le découragement se manifesta chez les premiers espérantistes. Cependant, de nouveaux clubs s’étaient formés.

En 1895, le club d’Upsola, en Suède, tentait un effort et mettait debout le journal Lingvo Internacia qui, en 1896, ouvrait un concours littéraire.

Zamenhof s’était fait oculiste, ayant abandonné la médecine générale. Il s’était installé dans un quartier pauvre de Varsovie et soignait surtout une clientèle nécessiteuse. Il passa ainsi toute sa vie, modestement et pauvrement, entre sa femme et leurs enfants. Malgré le dur labeur de la journée, il se remettait chaque soir à sa table, écrivant, traduisant une partie de la nuit. De 1900 à 1905, le mouvement avait pris plus d’ampleur : deux associations nationales existaient et éditaient des journaux. Mais, entre les années du début et cette date heureuse du premier Congrès Espérantiste, 1905, bien des difficultés se dressèrent devant l’Esperanto, en entravant la marche des projets et contre-projets de réformes sur lesquels n’arrivaient pas à se mettre d’accord les réformateurs gênèrent beaucoup la propagande. Aussi, à Boulogne, on en revint à la solution la plus sage, celle de l’auteur : sur la base immuable du « Fundamento », laisser l’évolution s’accomplir d’elle-même.

Les années passèrent ; l’Esperanto se répandit de plus en plus, mais Zamenhof eut à souffrir de voir son œuvre détournée de son but par une partie des espérantistes eux-mêmes. Vint 1914. Le Congrès devait se tenir à Paris, au début d’août. Zamenhof avait projeté de réunir, à l’issue du Congrès, une conférence des pacifistes ; les organisateurs du Congrès refusèrent de faire connaître son projet par crainte de représailles des chauvins qui, déjà, s’agitaient. Indigné et peiné, Zamenhof résolut de venir malgré tout à Paris et d’essayer, avec quelques amis, de préparer un Congrès de pacifistes en pays neutre.

Hélas ! Lorsqu’il arriva à Cologne, les hostilités commencées l’obligèrent à renoncer à son voyage. Toute la nuit, les passages de troupes sur le Rhin lui rappelèrent l’odieuse réalité. L’image de la guerre se dressait devant ses yeux. Il arrivait trop tard, lui et son rêve de paix et de fraternité universelles. Il sentit quelque chose se briser en lui. Il revint à Varsovie après un voyage épuisant de huit jours dans des trains bondés, sans pouvoir s’asseoir, sans presque manger, toujours accompagné par sa dévouée compagne. Il rentra dans son logis qu’il ne quitta plus ; la maladie de cœur qui, trois ans plus tard l’emporta, venait de se déclarer, lui imposant l’inaction.

Déchiré, torturé de voir son grand rêve d’amour et de fraternité démenti par la plus hideuse des boucheries, il osa encore espérer en l’avenir. Il s’employa à la préparation d’un Congrès de Pacifistes. Puis il élabora un projet de convention internationale européenne qui, dans sa pensée, devait garantir la paix. Mais la guerre se prolongeait. Il souffrait pour tous et son mal empirait. Comme si cela n’était pas suffisant, il fut frappé dans ses affections. La Révolution russe avait apporté un peu d’espoir. Mais il s’éteignit le 14 avril 1917, en pleine guerre, tué par elle, après avoir voué sa vie à la cause de la Fraternité universelle.

Bibliographie. — Des livres d’étude de l’Esperanto existent dans trente-neuf langues, à savoir, en :

Allemand, anglais, arabe, arménien, bulgare, catalan, chinois, croate, danois, espagnol, estonien, finnois, français, gallois, géorgien, grec, hébreu, hollandais, hongrois, islandais, italien, japonais, latin, letton, lithuanien, persan, polonais, portugais, roumain, russe, ruthène, serbe, slovaque, slovène, suédois, tchèque, turc, ukrainien, visaïen.

Le nombre exact des ouvrages publiés manque pour plusieurs pays. Voici cependant une liste assez intéressante :

Allemagne, 50 manuels, 18 dictionnaires.

Angleterre, 27 manuels, 8 dictionnaires.

Bulgarie, 13 manuels, 4 dictionnaires.

Espagne, 36 manuels, 9 dictionnaires.

Catalogne, 5 manuels, 2 dictionnaires.

Finlande, 10 manuels, 4 dictionnaires.

France, 38 manuels, 8 dictionnaires.

Hongrie, 22 manuels, 6 dictionnaires

Italie, 18 manuels, 5 dictionnaires.

Pays-Bas, 29 manuels, 5 dictionnaires.

Portugal, 11 manuels, 4 dictionnaires.

Tchécoslovaquie, 2 manuels officiels, 15 manuels, 6 dictionnaires.

Japon, 5 manuels, 2 dictionnaires.

Le Fundamento de Esperanto ou premier ouvrage de Zamenhof, traduit déjà par l’auteur en cinq langues : français, anglais, allemand, russe, polonais, est également paru depuis en : arménien, espagnol, juif-espagnol, flamand-hollandais, grec, hongrois, italien, roumain, tchèque, turc.

A cela, il faut ajouter des ouvrages pour une étude plus approfondie de toutes les ressources qu’offre la langue Esperanto parmi lesquels il faut citer :

Fundamenta Krestomatio, de L. L. Zamenhof.

Kursa lerno-libro, de Ed. Privat.

La elementoj de la vortfarado, d’E. Cefec.

Kondordanco de la vortoj de Ekzercaro, de A. Wackrill.

Enfin, des dictionnaires spéciaux qui sont des ouvrages fort intéressants :

Vortaro de Esperanto, de Kabe.

Plena Vortaro, de Emile Boirac.

Enciklopedia Vortareto Esperanto, de Ch. Verax.

Vocabulaire Technique et Technologique, de Ch. Verax.

Provo de Marista Terminoro, de Rollet-de-l’Isle.

Vade-Mecum de Internacia Farmacio, de Célestin Rousseau.

Pour la France, les manuels les plus répandus sont ceux de Th. Cart, Gabriel Chavet, Grosjean-Maupin, Demarcy, Aymonnier. Cependant, le Cours Rationnel et Complet d’Esperanto édité par la Fédération Espérantiste ouvrière, bien compris et très clair, se recommande à tous les ouvriers soucieux d’étudier la langue dans de bonnes conditions.

Les dictionnaires les plus pratiques et les plus simples sont ceux de Grosjean-Maupin :

Dictionnaire Usuel Français-Esperanto.

Dictionnaire Usuel Esperanto-Français.

Dictionnaire Complet Français-Esperanto.

Dictionnaire Complet Esperanto-Français.

Les autres dictionnaires sont :

Vocabulaire Français-Esperanto et Esperanto-Français de Th. Cart.

Dictionnaire Esperanto-Français de De Beaufront.

Dictionnaire Français-Esperanto de Gabriel Chavet.

Dictionnaire Complet Français-Esperanto et Esperanto-Français.

Un grand nombre de brochures de vulgarisation sur la langue internationale Esperanto ont été publiées dans tous les pays. En langue française, elles sont nombreuses, mais ces quelques-unes suffisent pour éclairer les camarades sur la question :

L’Esperanto et l’Avenir du Monde, de A. C. Laisant.

Les Anarchistes et la Langue Internationale Esperanto, de Chapelier et Gassy-Morin.

Où en est la question de la Langue Internationale ? de Archdeacon.

La Langue Internationale (Ce que tout militant doit savoir), de E. Lanty.

A ajouter une grosse brochure très intéressante grâce aux renseignements très précis qu’elle apporte :

L’Esperanto comme langue auxiliaire internationale, éditée par le Secrétariat de la Société des Nations.

Littérature Esperantiste. — Elle comprend évidemment beaucoup plus de traductions que d’originaux, cependant il est déjà possible de dresser une liste de ces derniers. Sans être complète, celle-ci donnera un aperçu.

D’abord, deux petits livres qui feront connaître les débuts de la langue Esperanto et aimer son auteur :

Historie de la lingvo Esperanto, de Ed. Privat.

La Vivo de Zamenhof, de Ed. Privat.

Puis, au hasard :

Cu li ? de Dr Valienne.

Kastelo de Prelongo, de Dr Valienne.

La Rompantoj, de F. Pujula Valjes.

Frenezo, de F. Pujula Valjes.

Misteroj de Amo, de Nadina Kolovra.

El la Proksima Oriento, d’Ivan Krestanov.

La Bulgara lando kaj popolo, d’Ivan Krestanov.

La hundo parolanta, de Daniel Eyquem.

Karlo, de Ed. Privat.

Tra l’silento (poèmes), d’Ed. Privat.

Ginevra, de Ed. Privat.

Abismoj, de Jean Forges.

Saltego trans l’armiloj, de Jean Forges.

Stranga Heredajo, de H. A. Luyken,

Pro Istar, de H. A. Luyken.

Sableroj, de Marie Hankel.

La unna Ondo (poèmes), de Stanislav Schulhof.

Poezio, de Stanislav Schulhof.

Mondo kaj Koro (poèmes), de K. de Kalvesay.

Ho ! Tirij fremduloj (opérette), de F. Hiller.

Nous devons au Docteur Zamenhof les traductions de plusieurs ouvrages d’auteurs de divers pays :

Gœthe (allemand), Ifigenio en Taùrido.

Gojol (russe), La Revizoro.

Andersen (danois), Fabeloj.

Orzeszko (polonais), Marta.

Shakespeare (anglais), Amleto.

Molière (français), Georges Dandin.

Salom Alejhem (hébreu), La Gimnazio.

Henri Heine (allemand), La Rabistoj.

Quant aux autres ouvrages de traductions, ils sont trop nombreux pour être énumérés ici. La bibliothèque Georges Davidov, par exemple, compte aujourd’hui 9.000 volumes.

Les auteurs traduits en Esperanto sont de tous les temps et de tous les pays et certains noms suffiront pour montrer l’importance de la bibliothèque esperantiste.

Parmi les auteurs anciens : Plaute, Virgile, Aristophane, Ésope, Homère, Sophocle, Lucius Apulejus.

Pour l’Allemagne : Gœthe, Grimm, Heine, Schiller, Berthavon Suttner, Raabe, H. Zschokke, W. Hauff, Kant, F. Raimund, Reitzel, Karl Marx.

Pour l’Angleterre : Shakespeare, Edgar Poê, Oscar Wilde, Dickens, Byron, Golschmitt, Arnold Bennet. Mabel Wagnalls, 1. M. Griesy.

Pour l’Autriche : Artur Schnitzler.

Pour la Bulgarie : Stamatov, E. Pelin.

Pour l’Espagne : Cervantès.

Pour l’Esthonie : Friedbert Tuglas.

Pour la France : Molière, Racine, La Fontaine, Beaumarchais, Bernardin de Saint-Pierre, Abbé Prévost, Ch. Perrault, Châteaubriant, Alfred de Vigny, H. de Balzac, Renan, Elisée Reclus, C. A. Laisant, Mirbeau, Pierre Louys, Tristan Bernard, Sébastien Faure, Romain Rolland, Barbusse, Delaisi.

Pour la Hollande : Stiprian Luïcuis, Hildebrand, Domela Nieuvenhuis.

Pour la Hongrie : Alexandre Petofi, Geza Gardoni, Bela Kun.

Pour l’Italie : Guiseppe Mazzini, Francisko Nitti.

Pour le Japon : K. Ossaka, Mazumi Hügü, Takeo Arisiche.

Pour la Pologne : Aleksy Pzevisky, Antoni Wyslouch, A. Niemojenski, A. Mickiewicz.

Pour la Russie : G. V. Avsejenko, Tugan, Baranovsky, Aleksandro Drozdor, Alekssandro Bloch, J. S. Turguenev, A. S. Ruskin, Vlas Dorosevic, Tolstoï, Kropotkine, Gorki, Putchkine, Gogol, Korolenko, Andreïeff.

L’activité des esperantistes ne se ralentit pas et chaque semaine paraissent de nouvelles traductions ou d’autres œuvres originales.

Si l’on ajoute qu’il paraît actuellement une centaine de journaux et revues, le mouvement esperantiste apparaîtra alors comme un mouvement actif et susceptible de rallier bien des sympathies autour de lui.

Posted in TLES | Leave a comment

LIBERA LABORISTO, Decembro 1925 N°3

LIBERA LABORISTO

Oficiala organo de Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj  <TLES>

Redaktejo : J.M. Esperanto  9, rue Louis Blanc, Paris X

1ª Jaro   Decembro 1925  N°3

  • Al la tutmonda laborista ! [Rakosi] (Sekretario de la Internacia Laborist-Asocio)
  • Revoluciaj Esperantistoj persekutataj (Sekr. De TLES)
  • De kio komenci ¿ (Origin., De Rusano)
  • Perforto aŭ senperforto ¿ Speziale verkita por Libera Laboristo (L.L.) de M. Mratschny
  • La Ĝenerala laborista Unio (Unueĉ-Organizajo) Germana. II. Parto : De la novembra revolucio ĝis la fondo de la Generala Laborista Unio de Germanio, Speciale por L.L. kompilita de Ino.
  • Perforto aŭ senpeerforto ! De Josef eder, Peranto por TLES en Aŭstrio.
  • Por prieduka rubriketo. (Ĉu en “Libera Laboristo” prieduka rubriko ne utilus ?, E. Stern ; unua maksimo : lasu ilin trankvilaj !, El la Bulteno de la Ferrer’a Lernejo, El franca lingvo trad.)
  • La batalo pro la ĉiutaga pano. III. De Rudolf Rocker, tradukis L. Heinrichs.

TRA LA MONDO LIBERECANA

  • Disvolviĝo kaj celoj de ILA, Originale de A. Souchy
  • Raporto pri la kongreso de UA (Franca Anarkiista Unio), Speciala raporto por L.L.. de J.M.
  • La afero de revenĝo al Osugi kaj aliaj viktimoj, Spec. Raporto de niaj japanaj k-doj
  • Konferenco de la italaj sindikalistoj en Francio
  • Tutamerika congreso de la revoluciaj laboristoj
  • Pri la foririntoj (Ricardo Mella, Pedro Esteve, Max Goldstein)
  • La “ruĝa” reakcio. El Bulteno de l’Unuigita Komitata por la helpo al ankarcergitaj revoluciuloj en Ruslando (Detaloj pri la lastaj arestigoj, La gorĝpremo de Mjasnikoff, Statikistaj nombroj, Novaj arestigoj en Rusio)

LABORISTA MOVADO

  • El la presservo de ILA. : Bulgario (helpkomitato por bulgaraj anarkiistoj), Italio (Persekutoj kaj arestigoj), Brazilio (persekutoj), Sud-Amerika kroniko (la tragedia de Inquique, la faŝismo en Ĉilio, la situacio ed la revolucia movado en Peruo, la Panamokonferenco), de Diego Abad de Santillan
  • Laborbataloj en Germanio (lokaŭtoj ; viktimoj de la laboro) de J.R., Mhm ;  Laborista movado en Belgio, de Brusela liberecana grupo ; El Ĉehoslovakio, enkonduko de la Gent-a sistema, Per “Ino”.

TUTMONDA LIGO DE SENŜTATANOJ

  • Al la kunlaborantoj de L.L.
  • Konferenco de TLES-anoj, de J.R., Mhm
  • Kelkaj punktoj
  • Tradukantoj serĉataj, de Hans Manske, TLES-Sekretario por Germanio
  • Ĉu TLES vivos ?, Garaŝin
  • Kiel ni organizu nian ligon kaj ties gazetarservon ? de J.R., Mhm
  • Eldona komisiono, TLES vivos, de F. Costa, Redakciaj Respondoj

Bibliografio : la liberecana gazetaro, El la anarkiista movado en Argentina : mallonga bibliografía noto el la jaro 1925, Meksico en la jaro 1925, Hispanio 1925 (Multatuli) ; Ni notas.

Korespondado, anoncoj (La Anarkiista enciklopedio, internacia ligo de liberpensuloj)

Prescio : C. Janiszewski, Berlin SO 26. Elisabethufer 28/29

LIBERA LABORISTO 1925 Decembro no 3

 

Posted in ANARKIO, Azio ( Ĉinio - Japanio – Koreio ), Enkarcerigitaj revoluciuloj en Ruslando, FAU, Germanio, ILA, Rudolf Rocker, Rusio, TLES, Ĉinio | Leave a comment

LIBERA LABORISTO – 1ª Jaro, Aŭgusto 1925 N°1

LIBERA LABORISTO

Oficiala organo de Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj <TLES>

Redaktejo : J.M. Esperanto  9, rue Louis Blanc, Paris X

1ª Jaro   Aŭgusto 1925  N°1

 

  • Kiuj ni estas kaj Kion ni volas (La iniciatintoj)
  • La moderna anarkiismo (ALIZ)
  • La batalo pro la ĉiutaga pano (de Rudolf Rocker, Tradukis L. Heinrichs, M.-Gladbach.) – Pri Klasbatalo, La batalo pro la ĉiutaga pano (…).
  • Anarkiismo sindikalismo kaj antimilitarismo en Aŭstrio. (de Pierre Ramus)
  • La Ĝenerala laborista unió (Unuec-Organizajo) Germana : 1. La revolucia laborista movado dum la milito (1914 – 1918) (“Ino” – Internacia Informservo de la Ĝenerala laborista unió (Unuec-Organizajo) Germana)
  • Post la republikestra baloto en Germanujo (per “Ino”)
  • La IIa congreso de Internacia Laborist-Asocio.
  • Salutleteroj de senaŭtoritataj Esperantistoj al la IIa congreso de Internacia Laborista Asocio en Amsterdam : Berlina grupo de anarki-sindikalistaj Esperantistoj (TLES.-anoj) : Bruno Lewandowski, Bernhard Czeppan, Alfred Jlan, Artur Bolle, Hans Manske ; New York : Th. Weder
  • El Japanio : du anarkiistoj mortis en japanaj malliberejoj (G. Murâki, K. Goto) ; Kontraŭstaro je legprojektoj pri laborista movado kaj revolucia movado.
  • La ruĝa reakcio, El Bulteno de l’Unigita Komitato por la helvo al enkarcerigitaj revoluciuloj en Ruslando : La trakika procesio ; Novaj sciigoj el ruslando (Liveritaj speciale por Libera Laboristo flanke de Unuigita Komitato [membro de TLES]) ; Protesto [SAT]
  • Vivu la milito (de Bruno Vogel, tradukis de Haĉjo) : La reformacio
  • Metamorfozo (el “Freie Menschen”, Nr. 1., Tradukis : L. Heinrichs, L.-Gladabach.)
  • Ve al afero … (Verkis : Ernest Crosbu. Tradukis : L. Heinrichs, L.-Gladabach.)
  • Tutmonda Ligo de esperantistaj Senŝtatanok : Provizora statuto de T.L.E.S.
  • Enketo pro dusemajna follo. (Eld. Kom.)

Prescio : C. Janiszewski, Berlon SO 26. Elisabethufer 28/29

LIBERA LABORISTO 1925 Augusto no 1

Posted in Azio ( Ĉinio - Japanio – Koreio ), Enkarcerigitaj revoluciuloj en Ruslando, FAU, Germanio, NKL, Rudolf Rocker, Rusio, TLES | 1 Comment

La 8-an de januaro 2020 – Manifesto de ĝenerala striko en Bhopal (Barato).

La 8-an de januaro 2020 – Manifesto de ĝenerala striko en Bhopal (Barato).

Por observantoj en Barato kaj eksterlande: ĝeneralaj strikoj kiel ĉi tiuj estas plejparte voĉdonaj politikaj fasadoj koste de aŭtentikaj plendoj de laboristoj. La plimulto, se ne ĉiuj sindikatoj aniĝintaj al la “maldekstraj” partioj traktas siajn laboristojn kiel infanojn en ĉi tiuj manifestacioj, kiuj regas ilin pli severe ol en sia laborejo.

Estas iuj sendependaj sindikatoj, kiuj estas malpli aŭtoritataj, sed preskaŭ neniu vere demokratia laborista organizo. Ni laboras por ŝanĝi tion.

Muktivadi Ekta Morcha-AIT (Amikoj de la AIT en Barato)

MUKTIVADO 2020-01-08 Bhopal

Posted in Hindo, Laborista Solidareco | Leave a comment

Pri murdo de irana ŝtata teroristo per usona ŝtata teroristo

Deklaro de la irana kolektiva “anarkiisma epoko” pri murdo de irana ŝtata teroristo

Qasem Soleimani delonge turmentis la homojn kaj ni gratulas la postvivantojn de liaj krimoj en Mezoriento, precipe en Sirio, Irako kaj Jemeno. Kaj dum ni estas feliĉaj al la morto de ĉi tiu militkrimulo, ni deklaras nian fortan opozicion al la ebleco de ŝtata milito (inter usona ŝtata terorismo kaj irana ŝtata terorismo)

 

Antaŭ kelkaj horoj, Qasem Soleimani, unu el la plej altrangaj militaj oficialuloj en la irana registaro, respondeca pri Mezoriento, estis mortigita en Bagdado laŭ rekta ordono de Donald Trump.

 

Qasem Soleimani estis genocida viro, kiu mortigis milojn da viroj, virinoj kaj infanoj en la konfliktoj en Sirio, Irako kaj Jemeno. Li gvidis sieĝojn [de ribelaj urboj] nome de Assad kaj rekrutis afganajn rifuĝintojn en Irano, inkluzive de multaj infanoj, por morti en la siria civila milito. Ĉi tiu ŝtata murdo estis farita de Usono en la evidenta intereso de la elekta kampanjo de Donald Trump kaj kio estis farita ne kaj ne estos en la intereso de la homoj de la Proksima Oriento. .

Malgraŭ multa agitado kaj polemiko de la islama reĝimo pri siaj sekurecaj kaj inteligentaj kapabloj, ni vidas, ke fakte ĉi tiu reĝimo ne kapablas subteni sian plej gravan transnacian forton kaj Qasem Soleimani estis murdita tuj ke Usono decidis forigi ĝin.

Unuflanke, la malboneco de la krima islama reĝimo fariĝis pli ŝajna kaj, aliflanke, ĝi ankaŭ montris la koruptan naturon de usona ŝtata terorismo, kiu ne zorgas pri la vivo de siaj propraj civitanoj nek tiu de la homoj de la Proksima Oriento – ĉar alie tra la jaroj tiuj iranaj ŝtataj teroristoj povus facile esti trakaptitaj.

Ni reasertas, ke la nuntempa Mezoriento estas formita de militoj, masakroj, movo kaj malsato pro religiaj fanatikuloj kaj teroristoj unuflanke kaj enmiksiĝo de internaciaj kapitalistoj kaj iliaj subtenantoj (orienta imperiismo kaj aliflanke).

Ni esperas, ke ĉiuj ĉi tiuj religiaj teroristoj estos mortigitaj kiel eble plej baldaŭ, kaj ke ĉi tiuj murdaj registaroj estos detruitaj tiel, ke la homoj de Proksima Oriento povos vivi en paco kaj prospero.

en la angla /  franca / hispana : http://blog.cnt-ait.info/post/2020/01/04/ASSASSINAT
Posted in Ateismo, Irano, kontraumilita, Uncategorized | Leave a comment

SOHEIL ARABI: ANARKIISMO ESTAS FORFLUGI POR CXIAM

Letero de SOHEIL ARABI, la anarkiosindicalista politika malliberulo, en la kavoj de la kalumnia Evin-malliberejo, norde de Teherano, Irano:

Anarkiismo signifas flugi por ĉiam.

De la momento kiam ni malfermas niajn okulojn al ĉi tiu mondo, de ĉiuj flankoj, reto de religio, nacieco, lingvo, “raso” kaj seksismo estas ĵetita sur nian inteligentecon, kiel malhelpo por nia fuĝo.

Kiam vi parolas al mi pri religio, raso, lingvo kaj superstiĉo, mi provas konstrui flugilojn el ĉi tiuj retoj por flugi al la senfina liberaj pensmaniero de la menso.

Ĉar fariĝi anarkiisto komenciĝas rompante normajn strukturojn. Ĝi estas ekstreme malfacila kaj multekosta. Sed eĉ pli malfacila estas resti anarkiisto.

Fakte ĉiuj kuraĝaj birdoj forflugi al malproksimaj cellokoj; sed unu tagon ili finas interrompi sian fuĝon kaj ne plu povas rekomenci ĝin. Do ili sidas sur alta arba branĉo aŭ sur granda roko. Kiu alia povas diri, ke ne plu ekzistas senfina libereco? Kiu alia povas diri, ke ili flugis, kiom ili povis? Ne estas birdoj kapablaj flugi por senfina eterneco.

Anarkiismo estas birdo, kiu moviĝas kontraŭ la fluo de demarkataj trajtoj nomataj destino kaj juro. Ĝi rompas la strukturon de la normo, ĝi iras kontraŭ potenco kaj tiel konkeras la mondon kaj kreas ŝanĝon.

Anarkiismo disvolviĝo ne kreiĝas ia ajn hazarde, sed ĝi estas produktita de la malfacila vojo de la liberecana batalo

Soheil Arabi [malliberejo Evin], La5-an januaro 2020

Posted in Ateismo, Irano, Ruĝa kaj Nigra Solidareco, Solidareco kun Soheil ARABI (Irana Anarkiisto) | Leave a comment

LA ANARĤIISTOJ (Nomoj ne bone kontrolataj)

Ĉu la anarĥiismo estas laŭmoda ? Oni povus kredi tion se oni observas la obsedon de la polico kaj de la komunikiloj pri la „aŭtonomaj anarĥiuloj”, aŭ la multajn ruĝajn-nigrajn flagojn en la ribelado de la greka junularo. Sed kio envere estas anarĥiismo ? Ĉu temas pri teoria kadro, kiel tiu ellaborita de Pierre-Joseph Proudhon, kies ducentjariĝon oni festas ĉi-monate (vidu Edward Castleton : La nefrekventebla Pierre-Joseph Proudhon) ? Ĉu prefere konsideri la ideologion de organizaĵoj kiel la hispana Nacia Konfederacio de Laboro (CNT) aŭ la japanan Zenjiren, engaĝitaj en la bataloj de sia epoko ? Aŭ ĉu oni parolas pri pli malklara pensofluo kiu nutras sociajn kaj kulturajn luktojn implusante al ili jen iom da radikaleco, jen iom da kontraŭaŭtoritatismo (vidu Claire Auzias : Kontaĝa malobeo) ? Cetere eĉ tiom ke multaj maldekstraj gvidantoj uzas ĝin por oportune nomi sin „liberecaj” (vidu la ĉi-suban artikolon). Envere ĉiuj ĉi dimensioj kombiniĝas. Jen kio eble klarigas la okulfrapan kontraston inter la numera malmulteco de la anarĥiistoj en la plej multaj de niaj socioj kaj la persista bela muziko de iliaj ideoj.

de Jean-Pierre GARNIER

DUM LONGA TEMPO, la terminoj „anarĥiisto” kaj „liberecana” estis nedisigeblaj laŭ la aktivuloj kiuj uzis ilin por difini sian pozicion en la politika kampo, aŭ, pli precize, ekster kaj rompinte kun ĝi kiam ĝi estis konfuzata kun la partipolitika sceno. Same estis por tiuj kiuj kontraŭbatalis aŭ malaprobis ilin : krom la oficialaj gardistoj de la burĝa ordo, la membroj de la aliaj partioj, ĉu maldekstraj aŭ dekstraj, la ĵurnalistoj de ia ajn tendenco kaj la „publika opinio”, formata de ili, unuanime metis anarĥiistojn kaj liberecanojn en la saman sakon.

Nuntempe tiu asociado de vortoj perdis neniom da ĝia efiko por la koncernatoj, eĉ se ili insistas precizigi, kiel ili faris ĉiam, kiel kaj kial tiuj nomoj tamen ne estas sinomimaj. La anarĥiismo, memorigas ili, havas kiel dinamikon kaj horizonton la kolektivan mememancipiĝon de la laboristoj fronte al la potencoj kiuj subpremas kaj ekspluatas ilin, kiu implicas la memliberiĝon de la individuoj – jen la liberecana flanko – fronte al la institucioj, normoj kaj kredoj kiuj fremdigas ilin. Sed la tiel esprimita distingado inter la du nocioj nur pli bone reliefigas ties semantikan kaj politikan komplementecon. Jen pro kio la franca semajngazeto de la Anarĥiista Federacio konservis sian titolon : La liberecana mondo [1].

Aliflanke, ekster tiuj malgrandaj rondoj por kiuj la ekzisto de la ŝtato restas pli ol iam ajn atenca al la liberecoj kiujn ĝi devus garantii, ŝajnas ke, jam de kelka tempo, la kuplaĵo anarĥiista-liberecana ne estas plu memkomprenebla. Eĉ pli : se legi aŭ aŭdi tion kio ordinare skribiĝas kaj diriĝas pri la temo, temas pri aliancado de strangaj vortoj. Fariĝis kutima, inter la politikistoj, la pagataj intelektuloj aŭ en la merkata gazetaro, kontraŭmeti dupoluse la nociojn anarĥiisto kaj liberecano. Unuflanke, la anarĥiismo tendencas nuntempe anstataŭi , kun helpo de la „batalo kontraŭ la terorismo”, la pereintan komunismon – aŭ pli ĝuste tion kion oni komprenis kaj komprenigis tia – kiel figuron de la Malbono apud la islama integrismo ; aliflanke, la epiteto „liberecana” fariĝis tre alte taksata kultura kaj komunikila kvalitomarko por ĉiaspecaj kaviarribeluloj [2] por farbi pr kontraŭkonformisma verniso sian defendon de la establita ordo. [3]

„Nihilisma ĥaoso”, asertas la kontraŭuloj, „ordo sen potenco” respondas la partizanoj

TIU DUOBLA PROCEZO de diabligo kaj de neŭtraligo ne estas tute nova. Komence de la 20-a jarcento, la anarĥiismo estis tiom pli facile identigita al terorismo, ĉar la „propagando per faktoj”, farata ĝianome, kondukis, en Rusio, Francio kaj aliie, al atencoj same impresaj kiel mortigaj. Pli ĝenerale, la anarĥiismo elvokis longtempe – ĝis en la laborista movado, el kiu ĝi naskiĝis – nihilisman socian ĥaoson ege malproksiman de la koncepto pri socia vivo kiun la geografiisto Elisée Reclus resumis en la formulo : „Ordo sen potenco” [4]

Paradokse, la anarĥiismo suferis flanke de la monduma kritiko, alian lingvan kripligon, sed en inversa direkto, por valorigi artistojn kaj verkistojn kiuj opiniis sin kapablaj „skui la burĝajn estetikajn kodojn”. Tiel okazis kun la protagonistoj de la movado Dada kaj poste kun la „surrealisma revolucio” ĝis la „malkvieta” kinartistoj de la Nova Ondo [5] kaj certaj postmilitaj reakciaj romanverkistoj aŭ eseistoj kiuj pretendis esti „dekstraj anarĥiistoj”. Poste, la kvalifiko „liberecana” anstataŭis ĝis, speciale en la kampo de kanto (Georges Brassens, Jacques Higelin, Renaud …) aŭ kun la alveno de la „demonecaj” verkistoj de la franca nova krimhistorio (Jean-Patrick Manchette, Frédéric Fajardie, [Jean-Bernard Pouy] …). Disigita de anarĥiismo forpuŝita al la pereintaj doktrinoj de socia transformado [6] (Robert Laffot, Parizo, 1997) kiu ŝajnis rekte devena el usona novkonservativa „pensfabriko”.]], la nomo „liberecana” poste akompanis liberigon de moroj kaj spiritoj kiu bone kunvivis kun la liberaligon de la ekonomio, tiom ke ĝi naskis tiun oksimoran mutaciulon : la „liberal-liberecanon”.

Antaŭ ol fariĝi koncepto, en la reklama senco de la vorto, tiu formulo estis akuzo lanĉita de sociscienculo de la Franca Komunista Partio (FKP) por draŝi la alvenon de „delogo-kapitalismo” samtempe socie subprema kaj societe permesema – tiu neologismo estis metita en la ideologian cirkviton iom poste -, kaj la dekstriĝo de la gvidantoj de la ribelo de majo 1968 kiuj konservis el la revolucio nur tiun de la subjektivecoj. [7] Ilia plej videbla reprezentanto estis nenia alia ol s-ro Daniel Cohn-Bendit. Pretendante la sigelon de „liberal-libereca”, li transformiĝis al la valoriga varinsigno de ekologia-socia reformismo kiu ebligas al li plentempe ofici en la sino de la politika-komunikila potencularo kiel maltipa profesiulo de la reprezentantaro.

Li estas en bona kompanio. Ĉar ankaŭ sub la liberal-libereca ŝildo alia elsaviĝinto de la „klasmilito”, Serge July, lanĉis en majo 1981 la novan koncepton de la gazeto Libération. Kun nova aspekto por esti „senhezite moderna”, la taggazeto sekvas linion inspiritan, laŭ sia direktoro, de duobla heredaĵo : tiu, liberala, de la filozofoj de la klerec-jarcento ; kaj tiu, liberecana, de la kontraŭaŭtoritataj studentoj de Majo 68. Inter tiuj du periodoj de intelekta dismoviĝo, malluma malpleno, por ne diri nigra truo, laŭ la memortruoj de la Orvela 1984 : jarcento kaj duono dum kiu impetis la laborista movado kaj, kun ĝi, la ideoj kaj idealoj kiuj helpis ĝin disvolviĝi. Alivorte, la antikapitalismo, kiu efektive ne estis laŭmoda en la momento kiam la reganta maldekstro pretiĝis rehonorigi la merkaton, la entreprenon kaj la profiton.

Fakte, ene de la „dua maldekstro”, kiu fine sukcesis trudi siajn vidpunktojn al la Socialista Partio (PS laŭ la franca mallongigo), oni konkursis pri kiu plej alte hisas la liberal-liberecan flagon. Dum la 1980-aj jaroj, la homoj ĉirkaŭ Laurent Fabius kaj tiuj ĉirkaŭ Rocard, grupiĝintaj en la asocio Rouleau de printemps, interkonsentis, spite al siaj ceteraj disopinioj, forviŝi la ĝenan socialisman pasintecon profite al „modernigo” de la ekonomio, kun la „rigoro” [8] kiun ĝi trudis, kompensata de la „libereca ekflorado de kreemaj kaj novigaj vivmanieroj” siavice ankaŭ „liberigitaj el la arĥaismoj kaj malviglecoj de pasinta epoko”.

Tio estis ankaŭ la opinio de Alain Minc, kiu, inter sesio en la estraro de la entrepreno Saint-Gobin kaj alia de la Fondaĵo Saint-Simon, uzis kaj misuzis en siaj komunikilaj prezentadoj la nomon liberal-libereca por priskribi la plezurojn de „sesdek-oka kapitalismo” [9].

Kun la fluo de la jaroj, stampitaj ĝuste per la akriĝo de malegalecoj, de malstabileco kaj malriĉeco, la kunmetaĵo liberal-liberecana iom post iom perdis kredindecon, tamen sen ke revigliĝis la kuplado de „liberecaneco” kaj „anarĥiismo”. Male, la diseco de tiuj du nur grandiĝis. Dum tiu lasta estis pli kaj pli krimigata, kun la reapero de bataloj bazitaj sur la rekta ago kiel reago al la akriĝo de amasa marĝeniĝo kaj al la akriĝo de la subpremo, la liberecana pozicio – por ne diri pozo – ĝuis grandan furoron en la politika-komunikila komplekso. Pri tio atestas la grandiĝanta aŭreolo de la filozofo Michel Onfray, kies „hedonisma kaj ateisma individuismo” povis kaŭzi iluziojn inter la anarĥiistoj, malgraŭ lia publike deklarita deziro je „liberecana mastrumado de la kapitalismo”.

La indiferento de la anarĥiistoj pri la pli aŭ malpli malĝustaj alproprigoj de la kvalitomarko „liberecana” povus mirigi. Estas vere ke ili mem ne estas la lastaj kiuj donas ĝin al artistoj aŭ al verkoj kiuj „ĝenas” jam apenaŭ nur la verajn reakciulojn. Sed ili respondas ke estus kontraŭ la principoj kiujn entenas tiu kvalitmarko se oni volus transformi ĝin en patentitan markon. Kaj, aldonas ili, ĉu la alproprigoj kaj deturnadoj, kiujn ĝi suferas, ne pruvas fine ke la liberecana batalo gajnas popularecon ? Sen vidi ke ĝi multe perdas de ĝia kritika radikaleco kiam ĝi estas akaparita kaj sorbita de individuisma kaj depolitikigita kulturismo.

En tiu registro, pere de la socisciencisto Philippe Corcuff, irinta de la PS al la Ligo Komunista Revolucia (LCR laŭ la franca mallongigo] post ĉirkaŭvojo ĉe la Verduloj, la liberecana referenco estis nun kuplita al sia malo, la socialdemokratio, unu el la plej solidaj pilieroj de la kapitalisma ŝtato. [10] S-ro Olivier Besancenot, proparolanto de la [Nova Partio Kontraŭkapitalisma] (NPA laŭ la mallongigo en la franca] siavice referencas al Roza Luksemburgo, sed ankaŭ al Louise Michel kaj al la „revolucia anarĥiisto” Reclus, pri kies reeldono de prelego li antaŭparolis. Cetere li ne hezitis alglui la kvalifikon „liberecana” al iu alia, malpli kompromitita kiel „socialdemokrata”, sed ankaŭ same opona, per tio ke li reklamas sin samtempe „gevarista kaj liberecana”. Nu, se oni povas danki al la „Ĉe” ke li faris la kontraŭimperiisman batalon riske de sia vivo, oni vane serĉus en lia personeco kaj lia agado ian ajn spuron da kontraŭaŭtoritatismo.

Restriktita al la vivmaniero, la „malobeo” partoprenas en la renovigo de la sistemo

TIU „LIBERECANA” ONDO, okazinta antaŭ nelonge en Francio, eĉ en la rondoj ne tre akceptemaj pri formoj de rifuzo kaj de rezistado kiujn tiu vorto signifas ordinare, kontrastas strange kun la duobla punpostulo kontraŭ la anarĥiismo, miksita kun vorto supozata emfazi la danĝerecon en formo de zorgiga „anarĥiisma-aŭtonoma” movado aperinta antaŭ nelonge en la policaj raportoj. Unuflanke ĉiaspeca kulturismado, aliflanke sistema krimigo. Tamen, se atente rigardi, estas nenio miriga, ĉar la du procezoj estas ligitaj.

En kunteksto de politika kaj ideologia restaŭrado ili konkure kontraŭmetas la „socialon”, asimilitan al varbado kaj unuformigo, al la „societalo”, loko de ĉiaj „liberiĝoj”, por bone montri ke la submetiĝo al la „ekonomiaj trudoj” implicas nenian rezignon pri la iamaj kontestaj valoroj. Zorgante nun ĉefe pri sia tuja persona disvolviĝo, la „liberecana” nov-etburĝulo forrifuzas ĉian perspektivon de kolektiva mememancipiĝo, perceptata kiel minaco kontraŭ la demokratio kaj al la jurŝtato.

Restriktita al la vivmaniero komprenata kiel vivstilo, la nekonformeco havas do jam nenian kialon kritiki la normojn kaj oficialajn kodojn ĉar ilia individua „malobeo”, instituciigita, subvenciata kaj enigita en la profitsistemon, partoprenas nun en la renovigo de la kapitalisma regado. Kompense, kun la aprobo, ĉu brua aŭ silenta, aŭ almenaŭ kun la silento de la profitantoj de tiuj liberalecoj, la registaroj povas malpermesi kaj subpremi ĉian batalon, ĉian konduton, eĉ ĉian parolon kiuj povus ĝeni tiun regadon. Alivorte, la novliberecanoj aldonas nur la nemalhaveblan noton „nov” al firmiĝinta konservativismo.

Jean-Pierre GARNIER.

Tradukita de: Vilhelmo Lutermano el la franca.

 

[1] En la originalo : Le Monde libertaire. -vl

[2] Esprimo, paralele al „kaviarkomunisto”, „kaviarrevoluciulo” por signi homon kiu vivas komforte en la aktuala soci-politika sistemo kaj nur ŝajne aŭ ne serioze kontraŭbatalas ĝin. -vl

[3] Ni memorigu ke la neologismo „liberecana” [france : libertaire] aperis fine de la 1850-aj jaroj el la plumo de la anarĥiisto Joseph Déjacque, kiu ne ĉesis denunci la kompromisojn kaj la kompromitiĝojn de la tiutempa respublikana etburĝaro.

[4] France : „L’ordre sans le pouvoir”.Tio neniel signifas ke oni povas „ŝanĝi la mondon sen preni la potencon”, kiel pretendas certaj ĉefpensistoj de la alimondismo. Unue, ĉar ja necesas forigi ĝin de la burĝaro por ŝanĝi la mondon ; poste ĉar la povo ŝanĝi ĝin ekskludas, por la anarĥiistoj, ke ĝi povu funkcii „sur la popolo” ĉar estas ĝuste tiu kiu, memorganizite, tenas la potencon anstataŭ delegi ĝin.

[5] Originale : la Nouvelle Vague. -vl

[6] La malnovaj anarĥiistaj eminentuloj kelkfoje donas facilan okazon al tiu forpuŝo. Enŝlimiĝintaj en kultado de la grandaj antaŭuloj kaj de pasintecaj polemikoj – Proudhon- Bakunin kontraŭ Markso-Engelso -, reduktante la marksan pensadon al la aparata marksismo (partieca aŭ ŝtateca), ignorante la elstarajn pensulojn de la liberecana komunismo (Anton Pannekoek, Otto Rühl, Paul Mattick …), ili, per ĝisosta kontraŭmarksismo, alvenas al tio ke ili delasas la materiisman analizon de transformadoj de kapitalismo kun la risko jam nenion kompreni pri tio kaj kelkfoje ke ili donas krediton al la konjektoj de iuj siaj fipartianoj. Ekzemple Stéphane Courtois, invitita diskuti pri la malsukceso de la revolucioj en la librejo de la Anarĥiista Federacio, surbaze de Nigra Libro de la komunismo[[Originale : Libre noir du communisme. -vl

[7] Michel Clouscard, Neo-fascisme et idéologie du désir [Novfaŝismo kaj la ideologio de la deziro], Denoël, Parizo, 1973, kaj Le Capitalisme de la séduction [La delogo-kapitalismo], Editions sociales, Parizo, 1981.

[8] En la senco de rigora ŝparo kaj restrikto de ŝtataj servoj kaj helpoj. -vl

[9] Laŭ la maldekstra student-ribelo de majo 1968 en Parizo, Berlino kaj aliaj landoj. -vl

[10] Philippe Corcuff, „Pour une social-démocratie libertaire [Por liberecana socialdemokratio]”, Le Monde, 18-a de oktobro 2000.

Posted in ANARKIO | Leave a comment