ĈE DU LINGVAJ EKSTREMOJ

Mikaelo Onfrajo (Michel Onfray)

ĈE DU LINGVAJ EKSTREMOJ

Antaŭparolo por la esperanta eldono de Traktaĵo pri ateologio

JPEG - 19.3 kb

En la komenco estis Babelo, ĉiu ja konas la rakonton : la homoj parolas ununuran lingvon, la lingvon de la unua el ili. Ili projektas konstrui grandegan turon, destinitan por atingi la ĉielon. Tia arkitekturaĵo hipotezas, ke la homoj, tiam loĝantaj en la sama elemento kiel Dio, iĝos ties egaluloj. Tiu Prometea volo agas kvazaŭ avataro de la origina peko, ĉar enmordi la frukton de la arbo de la sciado signifas ĉion scii pri ĉio, alivorte, ankaŭ ĉi-okaze egaligi sin kun Dio. La gesto de Eva ricevis punon, ĉiu memoras tion, ĉu ne… Punon ricevis ankaŭ la konstruantoj de Babelo : per la konfuzo de la lingvoj.

Dio, kiu estas amo – tion ni memorigu al tiuj, kiuj emus ĝin forgesi – malsupreniras sur teron por konstati per propraj okuloj la arogantecon de tiuj homoj. Dio diras : « Jen estas unu popolo, kaj unu lingvon ili ĉiuj havas ; kaj jen kion ili komencis fari, kaj ili ne estos malhelpataj en ĉio, kion ili decidis fari. Ni malleviĝu do, kaj Ni konfuzu tie ilian lingvon, por ke unu ne komprenu la parolon de alia. » Kaj Javeo, disigis ilin, de tie sur la supraĵon de la tuta tero, kaj ili ĉesis konstrui la urbon (Genezo, 11, 6 – 7). Efike, ĉu ne, por semi malpacon ?

De tiam ja aperis lingvoj, sed precipe nekomprenebleco inter la homoj. Sekve de tio, la nuna multeco de la idiomoj rezultigas malpli riĉiĝon ol ontologian kaj politikan malriĉiĝon. Oni do komencis uzi lokajn dialektojn, kio estas rigardata nun de iuj kiel nesupereblaĵo. Tiuj kiujn mi celas estas « naciistoj » aŭ regionaj sendependistoj, kiuj konsideras lingvon kiel identigilon, kiel rimedon por fermi sin en sian memon, kiel universalan militmaŝinon, alivorte kiel batalilon kontraŭ-respublikan – en la etimologia senco de la vorto res respublica, nome publika afero.

PNG - 106.7 kb

Tiom pli ke la politike laŭmoda parolo ofte prisilentas tiun informon, ke ekzistas ne nur unu korsika lingvo, nek nur unu bretona lingvo, sed ja pluraj korsikaj aŭ bretonaj dialektoj, el kiuj ĉiu aparte respondas al strikte limigita geografia areo, kiun difinis la homa paŝlongo en tempo, kiam la motoro ankoraŭ ne estis elpensita. La mito de unika lingvo, korsika aŭ bretona, simias tiun jakobenismon, kiun tamen malŝategas la partianoj de la regionaj lingvoj. Fakte tiuj lingvoj estas dismetiĝintaj en dialektajn fakojn – mi havis korsikajn amikojn, kiuj konfesis post drinko, ĉar en vino kuŝas vero, ke ŝafisto el Korsika Kabo ne parolas la saman lingvon kiel ŝafisto el Pertusata Kabo. Babelo, Babelo…

Regiona lingvo forpuŝas fremdulojn. Ĝi funkcias kiel Troja ĉevalo de la ksenofobio, alidire – ĉar necesas precizigi la aferon – de la malamo al fremdulo, al tiu kiu ne estas denaska ĉi-tieulo. Same kiel besta specio, ankaŭ lingvo obeas al bezonoj ligitaj kun tempa kaj spaca medio ; kiam malaperas tiuj bezonoj, la lingvo mortas. Celi pluvivon de morta lingvo senigita de la lingvistika biotopo, kiu ĝin ekzistebligis estas mortokulta entrepreno. Estas kvazaŭ, sur la biologia kampo, oni volus realklimatigi dinosaŭron en la parizan kvartalon Défense…

PNG - 108.2 kb

Ĉe la flanko kontraŭa al tiu de lingvo de enfermiteco, de lingvo loka, etmensa, ksenofobia, staras lingvo de malfermiteco, lingvo tuteca, vasta, kosmopolita, universala : Esperanto. Ĝi estas kreaĵo de Ludoviko Zamenhof, judo el Bjalistoko, urbo tiam situanta en Rusio – en Pollando, hodiaŭ. En tiu urbo, kie la juda komunumo vivis najbare de poloj, germanoj, belorusoj, ne mankis la okazoj por reciproke ne kompreni sin. Dio tiam povis sin gratuli pro sia fifaro. Fine de la 1870aj jaroj, komence de la 1880aj, Esperanto celas do revenon al la Babelo de antaŭ la dia kolero.

En la tempo, kiam la mito de adama lingvo ŝajne lasas lokon al la realeco de flughavena angla lingvo, parolata de milionoj da individuoj, oni komprenas, ke la lingvo de Ŝekspiro, kripligita, amputita, misformita, torturata, sennervigita, povas tamen triumfi, ĉar oni postulas de ĝi nur tion, ke ĝi estu lingvo por komerco. Ĝi estas dominanta lingvo, nur ĉar ĝi estas la lingvo de la dominanta civilizacio. Scipovi la anglan, eĉ malbone, egalas scipovi la lingvon de la Imperio. La biotopo de la angla havas la nomon dolaro.

Sed tiu lingvo funkcias ankaŭ kiel tutplaneda regionismo : ankaŭ ĝi estas lingvo de fermiteco, konvena por limigita mondo, mondo de negoco, de profitemismo, de aĉet- kaj vendofluoj de homoj, varoj kaj posedaĵoj. Tio klarigas, kial Esperanto estas konkreta utopio, komparebla kun la projekto pri universala paco de la abato de Saint-Pierre [1], ideoj kies biotopo estas ne la havo sed la esto – kaj pli precize la esto en kuneco, celanta interŝanĝon nur de nemateriaj valoraĵoj.

JPEG - 39.8 kb

Hitlero ne subtaksas la danĝeron, kiam, en Mein Kampf, li nomas Esperanton « internacia lingvo de la judoj », absurdaĵo do por tiu defendanto de la germana lingvo, loka lingvo por miljara Imperio, lingvo de la filozofio por Heidegger… Por la grekoj de la Antikveco, kiu parolas greke, tiu estas greko, sen konsidero al ties lando aŭ raso. Heraklito el Efezo, Aristipo el Cireno, Epikuro el Samoso, Diogeno el Sinopo, loĝas en unu sama lingvo, eĉ se iliaj teritorioj estas disaj kaj situas en la nunaj Turkio, Libio aŭ Grekio.

Kiel loĝlokon, Esperanto proponas lingvon universalan, kosmopolitan, tutecan ; ĝin fundamentas malfermiteco, akceptemo, vastanimeco ; ĝi volas la finon de la lingvokonfuza malbeno kaj la alvenon de idiomo kapabla forigi la nekompreneblecon inter la popoloj ; ĝi proponas konkretan geografion de la konceptoj, kiel antitezon al la religio de la teritorioj ; ĝi privetas la eston kiel genealogion de sia ontologio, kaj ne la havon ; ĝi estas aspiro, por la tuta homaro, al iu nova Perikla Grekio ; ĝi estas ateisma Prometea strebo, ne por ke la homoj egaligu sin al la dioj, sed por ke ili elturniĝu sen ilia helpo, kio pruvos, ke la historion faras la homoj – ne la malon. Mi estas feliĉa kaj fiera esti tradukita en Esperanton.

http://satesperanto.org/CxE-DU-LINGVAJ-EKSTREMOJ.html

Vidu ankaŭ :
- la franclingvan version (minus la antaŭlasta paragrafo k lasta frazo), kiun Onfrajo publikigis en prestiĝa revuo La Mondo (Le Monde) en julio 2010, ĵus antaŭ la eldono de la libro far la eldonkooperativo de SAT, sur la retejo de SAT-Amikaro :
Le Monde – 11/12 juillet 2010 – Tribune de Michel Onfray : Les deux bouts de la langue
- prezenton de la libro Traktaĵo pri ateologio sur la retejo de la kooperativo
- recenzon de la Traktaĵo pri ateologio far Nikolao Gudskov’, aperinta en Sennaciulo n-ro 1263-1264, sep-okt 2010, p28-30.

===================

Les deux bouts de la langue, par Michel Onfray

Au commencement était Babel, chacun connaît l’histoire : les hommes parlent une seule et même langue, dite “adamique”, celle du premier d’entre eux. Puis ils se proposent de construire une immense tour destinée à pénétrer les cieux. Pareille architecture suppose que les hommes habitant le même élément que Dieu en deviendraient de facto les égaux. Cette volonté prométhéenne agit comme une autre formule du péché originel car, goûter du fruit de l’arbre de la connaissance, c’est savoir tout sur chaque chose, autrement dit, une fois encore, égaler Dieu. Il y eut une sanction pour le geste d’Eve, personne n’a oublié… De même pour celui des constructeurs de Babel : la confusion des langues.

Dieu qui est amour, rappelons-le pour qui aurait la fâcheuse tendance à l’oublier, descend sur Terre pour constater de visu l’arrogance de ces hommes. “Il dit : “Voilà qu’à eux tous ils sont un seul peuple et ont un seul langage ; s’ils ont fait cela pour leur début, rien désormais pour eux ne sera irréalisable de tout ce qu’ils décideront de faire. Allons ! Descendons et là, brouillons leur langage, de sorte qu’ils n’entendent plus le langage les uns des autres.” Et Yahvé les dispersa, de là, à la surface de toute la Terre, et ils cessèrent de bâtir la ville” (Gen. 11, 6-7) – où comment semer la discorde…

Dès lors, il y eut des langues, certes, mais surtout l’incompréhension parmi les hommes. De sorte que la multiplicité des idiomes constitue moins une richesse qu’une pauvreté ontologique et politique. On se mit alors à parler local, ce que d’aucuns célèbrent aujourd’hui comme le fin du fin. Je songe aux “nationalistes”, plus justement nommés “indépendantistes régionaux”, qui font de la langue un instrument identitaire, un outil de fermeture sur soi, une machine de guerre anti-universelle, autrement dit un dispositif tribal.

PNG - 106.7 ko

Précisons que le politiquement correct passe souvent sous silence cette information qu’il n’existe pas une langue corse, une langue bretonne, mais des dialectes corses ou bretons, chacun correspondant à une étroite zone géographique déterminée par le pas d’un homme avant l’invention du moteur. Le mythe d’une langue corse ou d’un unique parler breton singe paradoxalement le jacobinisme honni, car lesdites langues régionales sont compartimentées en groupe de dialectes – j’eus des amis corses qui, le vin aidant, oubliaient un instant leur religion et leur catéchisme nationaliste pour avouer qu’un berger du cap corse ne parlait pas la même langue que son compagnon du cap Pertusato ! Babel, Babel…

La langue régionale exclut l’étranger, qui est pourtant sa parentèle républicaine. Elle fonctionne en cheval de Troie de la xénophobie, autrement dit, puisqu’il faut préciser les choses, de la haine de l’étranger, de celui qui n’est pas “né natif” comme on dit. Or, comme une espèce animale, une langue obéit à des besoins relatifs à une configuration temporelle et géographique ; quand ces besoins disparaissent, la langue meurt. Vouloir faire vivre une langue morte sans le biotope linguistique qui la justifie est une entreprise thanatophilique. Son équivalent en zoologie consisterait à vouloir réintroduire le dinosaure dans le quartier de la Défense et le ptérodactyle à Saint-Germain-des-Prés…

PNG - 108.2 ko

A l’autre bout de la langue de fermeture, locale, étroite, xénophobe, il existe une langue d’ouverture, globale, vaste, cosmopolite, universelle : l’espéranto. Elle est la création de Ludwik Zamenhof, un juif de Bialystok, une ville alors située en Russie (en Pologne aujourd’hui). Dans cette cité où la communauté juive côtoyait celle des Polonais, des Allemands et des Biélorusses, les occasions de ne pas se comprendre étaient nombreuses. En ces temps, déjà, Dieu pouvait jouir de son forfait. Fin 1870-début 1880, l’espéranto se propose donc le retour au Babel d’avant la colère divine.

A l’heure où le mythe d’une langue adamique semble prendre la forme d’un anglais d’aéroport parlé par des millions d’individus, on comprend que la langue de Shakespeare mutilée, amputée, défigurée, massacrée, dévitalisée, puisse triompher de la sorte puisqu’on lui demande d’être la langue du commerce à tous les sens du terme. Vérité de La Palice, elle est langue dominante parce que langue de la civilisation dominante. Parler l’anglais, même mal, c’est parler la langue de l’Empire. Le biotope de l’anglais a pour nom le dollar.

Mais cette langue agit aussi comme un régionalisme planétaire : elle est également fermeture et convention pour un même monde étroit, celui des affaires, du business, des flux marchands d’hommes, de choses et de biens. Voilà pour quelle raison l’espéranto est une utopie concrète à égalité avec le projet de paix perpétuelle de l’abbé de Saint-Pierre, autant d’idées de la raison dont le biotope n’est pas “l’avoir” mais “l’être” – plus particulièrement “l’être ensemble” sans perspective d’échanges autres que de biens immatériels.

L’espéranto propose d’habiter une langue universelle, cosmopolite, globale qui se construit sur l’ouverture, l’accueil, l’élargissement ; elle veut la fin de la malédiction de la confusion des langues et l’avènement d’un idiome susceptible de combler le fossé de l’incompréhension entre les peuples ; elle propose une géographie conceptuelle concrète comme antithèse à la religion du territoire ; elle parie sur l’être comme généalogie de son ontologie et non sur l’avoir ; elle est le voeu d’une nouvelle Grèce de Périclès pour l’humanité entière – car était grec quiconque parlait grec : on habitait la langue plus qu’un territoire – ; elle est la volonté prométhéenne athée non pas d’égaler les dieux, mais de faire sans eux, de quoi prouver que les hommes font l’histoire – et non l’inverse.

Philosophe, Michel Onfray a fondé en 2002 l’Université populaire de Caen. Il est l’auteur d’une quarantaine d’ouvrages, dont “Le Crépuscule d’une idole. L’affabulation freudienne” (Grasset, 600 p., 22 €).

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s